Шукерте огыл ты вийвал пӧръеҥым  пытартыш корныш ужатышна. Тудым шочмо Токтар-Измар мландыжак шкеж деке нале. А лишыл кечылаште марий йӱла почеш ныллыжым чӱкташ тӱҥалына.

Вячеслав Абукаев-Эмгак шукылан прозаик, драматург, поэт, кусарыше, мурым возышо, критик семын палыме. Но эн ондак тудо пелаш, ача, веҥе, шольо, иза, пошкудо, йолташ лийын. Тудат шке ешыже, родо-тукымжо верч тургыжланен, нунылан полшаш тыршен, иктаж-мо шонымыж семын лектын огыл гын, ойгырен, полшен кертмыж годым куанен, возымо дене гына серлаген огыл, тыглай айдеме семын чӧгытымат, товарымат налашыже верештын, садыштыже пӧртымат, мончамат чоҥен шынден. Пайрем годым муралтен-кушталтенат кертын, мыскарамат ыштылын...

Ты айдемым мыят земляк семын моткоч сайын палем. Тудын Верук-Аля шӱжарже шочмо ялышкем, Тӧҥгакыш (Мишкан район), марлан лектын. Тушко Вячеслав Абукаев чӱчкыдын толын коштын. Верукмытын пӧртым ышташ тӱҥалмекышт, кок тылзе наре ялыште лийын, чоҥаш полшен. Мыят, школышто тунемше да возкалаш йӧратыше ӱдыр, тунам вожылын-ӧрмалгенак тудлан шкемын икымше почеламутем ончыктенам. Тудым Вячеслав Абукаев пеленже Йошкар-Олаш наҥгаен да «Кугарня» газетеш тӧрлен печатлен ыле. Тиде мыланем моткоч кугу куан лийын. А вара Марий кундемыш МарГУ-ш тунемаш толаш тарваненна. Йошкар-Олаште ик родат уке, куш миен пурет? Вячеслав Абукаевым паленас. Адак гынат изи пӧлемышкыже ныл еҥ толын пуренна. Пелашыж ден коктын тореш ик мутымат пелештен огытыл. Тыге ятыр гана лийын. Кеч-могай полышым йодат гынат, кертмыж семын полшаш тыршен. Вячеслав Александрович лишыл еҥла чучын, садлан тудын колымыж нерген уверым колмек, кужу жап ӱшаныме шуын огыл. Мый тудым эре пагаленам, пагалем да шарнаш тӱҥалам.

Вячеслав Абукаевын воктенже эре Люба пелашыже лийын. 18 ий нуно ваш умылен, полшен иленыт. Айдеме, возышо  семынат тудын нерген, мыйын шонымаште, Любовь Алексеевна нигӧ деч раш, нигӧ деч шуко каласен кертеш. Ешарем: Люба ден Вячеслав коктынат Пошкырт кундемысе Мишкан район гыч улыт. Но пӱрымаш нуным Йошкар-Олаште ваш ыштен. Люба шарналта:

- Мый, самырык ӱдыр, Уфаште Пошкырт кугыжаныш университетыште тунеммем годым марий клубыш да руш мурышо «Таусень» ансамбльыш коштынам. Тунам марий клубышто Л.В.Ярмингина ойла: «Тый моткоч марий шӱлышан ӱдыр улат, садлан Йошкар-Олаш каяш да умбакыже шкендым марий наука дене кылдаш кӱлеш». Мылам самырык шымлызе В.Л.Егоровын координатшым пуыш. Тыге 1990 ийыште теле каникул годым Йошкар-Олаш толын кайышым. Тунам Виталий Егоров мыйым шуко еҥ дене палымым ыштен. Вячеслав денат палдарен улмаш, но ик арняште тынар шуко еҥым ужын-кутырымылан кӧра тудым шарнен кодын омыл.  Тиде кеҥежымак июньышто Самырык финн-угор-влакын конгрессышт эртыш. Тушко мый делегат семын тольым. Кастен чылан илыме унагудышкына кайышна. Тыге лекте: мый удмурт-шамыч коклаш логальым. «Ме шке гына шинчена, тыге оҥай огыл. Айста моло дене пырля чумыргена»,- манам. Тарванен, вес пӧлемыш кайышна. Тушто марий-влак веле улыт. Мылам адакат тиде ыш келше. «Посна шинчаш оҥай огыл. Кунам эше тыге пырля погынена? Айста пырля тӱшкашке чумыргена. Но тиддеч ончыч молат мемнан деке ушнаш келшат але укем палыман. Нунын деке вес пӧлемлаш делегатым колташ кӱлеш», - пелештем да, Вячеслав Абукаев ӱмбак ончыктен, «Те кеч миен толза» манам. Тудо миен тольо да «Келшат» мане. Тыге финн-угор-влак, пырля погынен, кутыркален шинчылтна. Ик жап гыч мыйым Славик ойласаш ӱжын лукто. Ме туддене пӧлемыштем йӱдвошт кутырен шинчышна. Тудо йӱдымак мо кӱлешыжым чыла рашемдышна. «Мылам марлан лектат гын?» - йодо тунам. «Эрла вашештем. Тольык кечыгут воктенемак лий, ик ошкылланат ит кораҥ»,- маньым. Мый тудым кечыгут тыге эскерышым. Эрлашыжлан марлан лекташ келшымем нерген каласышым, да коктын Пошкырт кундемыш Вичук шольыжын сӱанышкыже кудална. Тыге иканаште ваш йӧратен шынденна.

Уфаш пӧртылмек, авай ден ачай мыйын марлан каем манмылан моткоч ӧрыч, ондак торешат лийыч. Но Славикын сӧрасаш (йӱкташ) мийымекыже, нуно марлан пуаш келшышт. Август мучаште Йошкар-Олаш толна, а октябрьыште сӱаным ыштышна. Мыйым Уфа гыч ынешт колто. «Тынар тунемында. Йошкар дипломан лийшаш улыда. Наука акдемийын башкир филиалыштыже тыланда филологлан верым ямдылат. Йошкар-Олаште тунеммыда шуэш гын, направленийым пуэна. Пашаш тышке толза. А перевод дене тендам огына колто», - маныт.

Но ик ий гыч марлан лекме нерген свидетельствым кондымек, нуно нимом ыштен ышт керт. Адакшым мылам Уфа пешыжак ок келше ыле, а Йошкар-Ола иканаште кумылем нале, да эше йӧратыме айдемем пелен лийме шуын.

Эше ик оҥай шарналтеш. Июньышто шольыжын сӱанышкыже миен толмек, Славик Йошкар-Олаш пӧртыльӧ, а мыйым июльышто шкенан Пошкырт кундемыштак Учалы ола воктеке пионер лагерьыш практикыш колтышт. Тунам ме икте-весыланна серышым кажне кечын гаяк возкалена ыле. Тыге лагерь почто удан ыштымылан кӧра мый декем лу кече наре серыш ыш тол. Кумылем волыш да Славиклан тыгайрак сынан серышым возен колтышым: «Те ынде илалшырак айдеме улыда (тудо мый дечем 11 ийлан  кугурак). Очыни, тидым модыш семын ончеда. Мемнан коклаште нимо ок лек манын шонеда чай. Серышымат огыда возо...». Тиддеч вара тудо мыйым кычалаш тӱҥалын. Уфаш миен шогалын, Учалыш автобус ок кошт, вара самолетлан билетым налнеже улмаш, тудат ок чоҥештыл. Тыге Пошкырт велын Урал курык вес могырышто верланыше Учалы кундемыш поезд дене тарвана. Эрлашыжым эрдене комсомол обком гоч ты лагерьым кычал муын да, ончыкем толын шогалын, мемнан коклаште могай кыл улмым чыла умылтарен. Тыге серыш толын ок шу гын, айдеме миен шуэш улмаш. Мемнан вашкыл пеш романтичный лийын. Икте-весынам ик мут, ик шинчаончалтыш гычак шижынна. Айдемым йӧратет гын, тудым ик точкыж марте шижат. Мый тыге шонем. Пеш чот йӧраталтын. Келшаш тӱҥалмекына, тудын писатель улмыж нерген пеш паленжат омыл. Славик шкежат тидын нерген моктанен огыл. Тудо айдеме семын илышыжым каласкален, Йошкар-Олаште 12 квадратный метр кумдыкан коммуналкем уло манын. Мый айдеме семынак умыленам.

Таче тудо предложенийым ыштен, эрлашыжым марлан каяш келшенам. Мылам айдемым пален налаш ик кече ситен.

Писатель вате лиймеке, шоныде-вучыде, тудын илышыж дене илаш тӱҥалат. Шымлызе, филологий наука доктор Любовь Алексеевна Эмгакын возымо кажне гаяк произведенийжым окен, мо келшен огыл, вигак каласен, южо вере вашталтышым пурташ темлен. Икманаш, тудын икымше критикше, лудшыжо лийын. Шкеже тидын нерген тыгерак ойла: «Писатель пелаш лияш куштылгат, но тыгодым нелыжат огыл. Мый эре шкендым чаманаш кӱлеш манын кутыренам. Инфарктым налмыж деч варат ятыр ойлышым. Тудо южо пашажым мый дечем шолып ыштен. Теве У ий деч вара Ф.Буляковын пьесыжым кусарен пытарышым манеш. «Могайым? Тыйже эше тӱҥалын отылыс?» - ӧрым. Тургыжландараш огыл манын, тый дечет шолып кусарышым, шымат ойло, манеш. Тудо М.Шкетан лӱмеш Марий национальный театрыште спектакльым ончаш кодам манын ойлен, тыгодым кабинетыштыже кусарен шинчен улмаш. Тыге иканаште шуко пашам ыштен: М.Шкетан лӱмеш театрыште литератур ужашым вуйлатен, писатель-шамыч нерген справочникым ямдылен, пьеса-влакым кусаркален, шкенжын произведенийжым возен, Тӱвыра министерство пелен творческий лабораторийым вуйлатен, моло тыгыде сомылжат шуко лийын. Пеш шуко возаш тыршыш. Вашкыш. Вуйжымак пашалан пуэн. Эре тыге лийын. Коммуналкыште илыме годымат ик изи пӧлемыштак ме Дима эргына дене малена, а вес велнырак тудо кӱварыш волен шинчеш, изи лампым чӱкта да воза ыле.

Славикын возымыжым мый пелашыже, тыгак ученый, тыглай лудшо семынат кӱкшын аклем да шкенжымат тидын шотышто гений манын кертам. Валентин Колумб манмыла, Славик возаш тыршен чыла нерген да сайын.

«Кушеч, кӧ деч тудын возаш талантше?» йодышемлан Любовь Алексеевна тыгерак вашештыш:

- Шкеже тыге ойла ыле: 1 процент талант, 99 процент паша. Мый шонем: 50 процентше талант гын, вес ужашыже айдемын пашам йӧратымыж дене кылдалтын. Славик ончыланже эре цельым шынден кертын да тушко шуаш тыршен. Ик шонымашыже илышыш шыҥдаралтын гын, ончыланже вигак весым шынден. Тудо ик татланат чарнен шогалын огыл. Эре ойлен: «Таче теҥгечысе деч сайрак возаш кӱлеш. Уке гын серыманат огыл». Пытартыш жапыште Россий уровеньышкат лекте, «Литературная Россия» альманахыште, газетыште «Ошкеча» ойлымаш савыкталте, «Финн-угор прозын антологийже» сборникыш тудын произведенийжым пуртымо. Славик эре шкенжым шуарен. Шуко лудын. Финн-угор кундемысе возышо-влак дене вашкылже сай лийын. Нунын произведенийлаштым шымлен. Икте-весыштлан эҥертеныт, коклаштышт объективный критика лийын. Тиде ончык каяш, кушкаш полшен шоген.

Славикын шуко ыштышаш пашаже, шонымашыже кодын. Теве М.Шкетан лӱмеш театрлан «Ромео ден Джульетта» трагедийым кусарынеже ыле. Эше историй сынан романым возаш ямдылалтын. «Пачереш петыралт шинчам, телефоным йӧртем, тый мыланем кочкаш кондаш, библиотека гыч историй книга-влакым нумалаш тӱҥалат, а мый кечыгут дене возем» манын ойла ыле. «Ошкеча» ойлымаш негызеш тудо киносценарийым возен, тудымак романын каркасшылан шотлаш лиеш. Тушто марий калыкын тышеч Пошкырт кундемыш илаш куснымыжо, мом чытымыже, кӧргӧ вийже ончыкталтыт.

Вячеслав Абукаев-Эмгакын ныллыжым Пошкырт кундемыште 11 июльышто эртараш тӱҥалыт. Марий Элын калык писательжын шӱгар йырже Мишкан район администраций тойымо кечынак кӱртньӧ печым вераҥден, мрамор гыч ыштыме шарнымаш плитам шогалтен. Тидлан да илымыж годымат Вячеслав Александровичым пагалымыштлан, умылымыштлан, полшен шогымыштлан Любовь Алексеевна администраций вуйлатыше В.М.Андреевлан да чыла лишыл йолташлан, лишыл еҥже-шамычлан таум ойла.

Пелашыже да икмыняр  кече гыч аваже колымек, Любовь Алексеевнан ушыштыжо кызыт тыгайрак почеламут корно-влак пӧрдыт:

Шемын шемыжым ужмек,

Кочын кочыжым шижмек,

Ойгын ойгыжым чытен,

Кызыт мые умылем:

Мыняр лиеш улмаш илаш.

Мыняр лиеш улмаш чыташ.

Мыняр(е) кодын йӧраташ?

Вячеслав Абукаев шочмо марий калыкшым чот йӧратен да тудын ончыкылыкшо верч чонжо йӱлен. Тугеже ме шкенан ончылъеҥнам пагален, шарнен илаш тӱҥалына.

В.И.Актанаев, республикысе тӱвыра, печать да национальность паша шотышто министрын икымше алмаштышыже:

- Ме Вячеслав Абукаев дене пырля М.Шкетан лӱмеш Марий национальный драма театрыште ныл ий утла пашам ыштышна.  Тудо чынжымак пеш уста, талантан еҥ ыле. Тыгодым илышыште йоча гай яндар чонан лийын. Тудо сыренжат, вурседылынат моштен огыл. Могай пашам от пу, чыла ыштен кертеш да жапыштыже шукта ыле. Проект-влакымат тудлан возаш ӱшаныме. Финн-угор театр-влакын «Майатул» фестивальыштлан сценарийым ямдылен. Южгунам ок келше гын, уэш-пачаш ала-мыняр гана вашталтылын. Тунамсе тӱҥ режиссерна Василий Домрачев дене киносценарийымат возкаленыт. Да чыла жапыштыже шуктен..

Жал ондак каен колтыш. Тудо эше шуко пашам ыштен, шуко сай произведенийым возен кертеш ыле. Шарнем, кузе чот тудо вучыш «Марий Элын калык писательже» лӱмым. Кузе тургыжланен кошто. Тунам республикысе Писатель ушем изиш чаракым ыштыле. Чыла тидым кораҥдышна. Ты званийы налаш тудо пытартыш кум ий жапыште могай пашам ыштыме списке конден гын, чылт ӧрна: тиде списке кум-ныл лаштыкым айлен. Нигӧ тынар шуко ыштен огыл. Тудым  вашталташ кызыт тыгай еҥжат уке, очыни. Пеш шуко ыштен коден, ӧрмаш. Сандене Вячеслав Абукаевым мый порын гына шарнем.     

Юрий СОЛОВЬЕВ, прозаик, журналист:

(Йолташ нерген мут)

Ала-молан Слава Абукаевын (илымыж годым тыге манынам) 2003 ийыште лекше «Вӱротыза» почеламут сборникше поснак шӱмыш возын. Кажне почеламутшо илыш дене чак кылдалтын, философиян шонымашыж дене чоным тарвата. Тарвата да угыч саде корно-влак ушыш толыт:

…Мый иленам талукашым

Арня але ик шагат.

Нине корныла-влакым Славан пашам лым лийде, йӱдшӧ кечыже ыштымыж денак кылден умылем. Почеламутым возыма гычак тӱҥалме творческий корныжо умбакыжым шошо эҥерла ташлен. Тиде гына  тудлан шагалрак лийын да варажым утларак да утларак прозышко тайнаш тӱҥале, но поэзийымат нигунам кудалтен огыл. Варажым шкенжым драматург семынат ончыктыш, критика корныжат, кок велыш лупшалтде, иктӧр вияҥын. Арам огыл южышт тудын деч ик гана огыл йодыныт: «Слава, кунам возенже шуктет?»

Мый Слава дене самырык литератор-влакын «Сылнымут шыже-1978» семинар-совещанийыште палыме лийынам. Тунам кужурак, какши капан рвезе дене ӱмырешлан йолташ лийына манын, шоналтенат омыл. А пӱрымашна шкеак шке корныж дене наҥгайыш. Пытартыш жапыште Слава М.Шкетан лӱмеш Марий национальный драма театрыште литератур пӧлкам вуйлатышылан ыштыш. Программист сомылым шуктышо Алевтина пелашем дене пырля ик пӧлемыште шинченыт. Садлан адак кечеш икмыняр гана нунын деке пурымек, шомак ярым илыш, литератур, театр йыр пӧрдын. Тыгодым кабинетыш кӧ гына пурен ок лек: актер, композитор, художник, журналист, землякше-влак, район гыч толшо… Ала-кудыжо паша дене, весыже гын мутым вашталташ, кумшо пырля тамакам шупшаш ӱжеш... Тыгодым Слава кажныжлан жапым муын, шӱм шокшыжо кажнылан ситен.

А теве пелашемын каласкалымыж гыч тыгай сӱрет ушеш кодо. Морко район гыч самырык возкалыше ӱдыр толын, пырля почеламутшо-влакым конден. Слава тӱҥалше авторын ойпогыжым эр гыч кас марте лончылен, возымыжын кажне корныжым тыглай гына тӧрлен огыл, а пырля каҥашен, ончыкылык корным рашемден. Пелашемже кабинет гыч иктаж сомыл дене шагат утлараклан дыр лектын кая. Пӧртылеш, а нуно эшеат почеламут нерген мутланен шинчат. Ноенат огытыл, шоналтен тунам. Тынар чыташат кӱлеш вет.

Слава дене, манмыла, пырля кочкын-йӱын иленна. Ваш-ваш эреак полшенна. Эн лишыл йолташ нерген поро деч поро  шарнымаш кодеш. Слава курымешлан мемнан деч кайыш манын, нигузеат ӱшанен ом керт. Кечын пуйто илышыштем ала-можо ок сите.

Кийыме мландет мамык гай пушкыдо лийже, Слава йолташ, чонет узьмакыште коштшо!

Ирина Ябердина.

Снимке-влакым еш альбом гыч налме.

Снимкыште: Вате-марий Абукаевмыт.

В.Абукаев поэт Семен Николаев да Люба пелашыж дене шочмо кечыж годым. 2007ий.

В.Абукаев (шолаште) Пошкырт велне М.Шкетан лӱмеш театр дене гастрольышто.

В.Абукаев Ю.Ядыганов йолташыж дене. Коктын ий почела ош тӱня гыч кайышт.

В.Абукаев-Эмгакын кышаже

Марий Элын калык писательже Вячеслав Абукаев-Эмгак марий литературышто келге кышам коден. А ончыкыжым лудшо-влакым у деч у произведенийже дене  куандараш кугу планым ыштен ыле. Тудын кокла  гыч иктыже — рушлашке кусарыме савыктыш.

 Автор, произведений-влакын жанрыштым шотыш налын,  книгалан «Рассказы и повести» вуймутым пуэн. Южо возымыжым автор шке кусарен. Тылеч ончыч нуно «Дружба» альманахыште (Йошкар-Ола), «Литературная Россия» газетыште, «Дружба народов» журналыште (Москва), финн-угор прозо антологийыште (Екатеринбург) савыкталтыныт. Книгашке пурышо ик повестьшым руш прозаик Наталья Беляева да икмыняр  ойлымашым коми писательница Елена Габова кусареныт.