Эн тӱҥ → «Марий Элын энциклопедийже»
3505 экземпляр дене савыкталт лекше тыгай книгам В.М.Васильев лӱмеш МарНИИЯЛИ-н пашаче коллективше ямдылен. Тудлан моло ятыр организаций ден тыглай еҥ-шамычат полшеныт.
комментировать (0) |
Ме марий улына → Марий йӱлам перегат
Кодшо рушарнян Шернур тӱвыра полатыште район кӱкшытан «Мыйын калыкемын илыш-йӱлаже» йоча фестиваль лийын. Тудым Шернур районысо Йоча усталык пӧрт (директор Г.И.Рябцева) эртарен.
Кугу Сеҥымашлан 65 ий теммылан пӧлеклалтше ты мероприятийыште районысо 14 школ да Шернур Йоча усталык пӧрт гыч коллектив-влак лийыныт. Икшыве-влак шоҥгыеҥ-шамыч деч йӱла, пайрем, муро-куштымаш, модыш нерген йодыштыныт да нунын негызеш рефератым, сценарий-влакым возеныт. Нунын дене фестивальыште палдареныт.
Тыге икымше верым Купсола школ (Шочшо азам пӧртышкӧ пуртымаш йӱла) ден Йоча усталык пӧртлан (Вуй пӱтырымаш йӱла) пуымо. Кокымшо вер дене Кукнур (Салтакыш ужатымаш) ден Казанский школла (Проводы в армию - рушла) палемдалтыныт. Кумшо вер Летник (Тувыртыш пайрем) ден Шӱдымарий школ-влаклан (Ӱдырым тулартымаш) логалын.
комментировать (0) |
Эн тӱҥ → Газетлан - 80 ий
Свердловск кундемысе Арти районын «Артинские вести» лӱман газетшылан апрельыште 80 ий темын.
Тиде савыктыш рушла гынат, тудым районысо чумыр калык куанен лудеш. Арти районышто 11 марий ял уло. Газетыште чолга марий еҥ-влакынат возымыштат лектеда. Теве Кӱркеде гыч Н.И.Каптиев ден З.И.Яметован статьяшт ден фотошт чӱчкыдынак страницылаште койыт. Йыванал гыч Р.И.Петрован пьесыже, мюзиклже, Л.Н.Байрышеван статьялаже савыкталтыт. Пакшал гыч А.М.Ушакован серышыже-влак, Изи Тавра гыч В.Б.Бакетовын очеркше-шамыч, В.А.Александровын, Кӱшыл Пардым гыч П.Н.Николаевын заметкылашт оҥай да шкешотан улыт.
комментировать (0) |
Эн тӱҥ → Мари-одо дискотека
Таче Москосо «Марсель» клубышто Марий-одо дискотека лиеш. Тудлан Ижевскеш шочын-кушшо да ятыр ий Москошто илыше А.Шкляев вуйын шога.
Тушко Марий Эл гыч «Каче-влак» группа, а Ижевск гыч «Sielrnt Woo Qoore» удмурт-инди рок коллектив да диджей-влак мият. Организатор-шамыч касыш тачысе илышлан келыштарыме национальный костюм дене толаш йодыт. А илыше чывым але лудым кондышо ӱдыр-влакым яра пуртат.
комментировать (0) |
Шинчымаш кугорнышто → Вашке – ЕГЭ. Ямдылалтат мо?
Кызыт школ выпускник-влак ЕГЭ-лан ямдылалтыт.
Тений республикыштына иктешлыше кугыжаныш экзаменым 4747 еҥ кучаш тӱҥалеш. Ты чотыш тачысе деч посна тӱҥалтыш ден кыдалаш профобразованийым пуышо учреждений-шамычын выпускникышт да ӱмаште тунем лекше-влак пурат. Республикыштына ЕГЭ-м чылаже 42 пунктышто кучаш лиеш. Обязательный предметлан ончычсо семынак руш йылме ден математика кодыт. Молыжым выпускник-влак шке ойырат.
Тений ЕГЭ годым поснак тӱткӧ лийман. Экзамен жапыште комиссий сото телефоным кучылтмым але заданийым возен налмым ужеш гын, административный правонарушений кодекс дене келшышын, ава-ачалан кум-вич тӱжем теҥге штрафым тӱлыктен кертыт. Иктешлыше кугыжаныш экзаменын тӱҥ этапше 27 майыште тӱҥалеш. Ты кечын йоча-влак информатикым, биологийым да литературым кучат, 31 майыште – руш йылмым, 4 июньышто - йот йылме-влакым, 7 июньышто - математикым, 11 июньышто – историй ден физикым, 15 числаште – обществознаний ден географийым. Иктаж амаллан кӧра экзаменлаш толын кертдыме-влаклан ныл резерв кече пуалтеш. ЕГЭ-н кокымшо толкынжо июльышто лиеш.
А РФ Кугыжаныш Думын самырык-влак дене пашам ыштыме шотышто комитет вуйлатышын алмаштышыже Алина Кабаеван патронатше почеш 20 апрель гыч 14 июнь марте «шокшо линий» пашам ышташ тӱҥалын. Лекше йодышдам электронный почтышко тыгай адрес дене колтыман: ege@kabaeva-alina.ru
Е.Никифоровын фотожо.
комментировать (0) |
Эн тӱҥ → Сеҥымашке шунет - пел корнеш ит чарне!
Кодшо арняште Регион-влак кокласе социальный институт опытан, кӱкшӧ сертификатан специалист-влак дене пырля «Информаций технологий - бизнесым чоҥымо шотышто лектышан рӱдӧ: тачысе виктыш ден у йӧн-влак» лӱман научно-практический конференцийым эртарен. Сессийлаште бизнес да шинчымаш аланыште пашам ыштыше 240 наре еҥлан CISKO, Microsoft, A Four Consulting Ltd, «Праксис» ООО, «Система ММЦ», «ВолгаТелеком» ОАО компаний-влакын представительышт практика консультацийым пуэныт. Тунам предприятий, организаций да тунемме тӧнежлаште бизнес сомылым ворандарыме годым информаций технологий дене пайдаланыме шотышто лекше ик эн тӱҥ йодыш-влакым каҥашеныт.
«Вӱдышӧ компаний-влак дене – иктӧр» - девиз почеш эртыше конференцийын тӱҥ шонымашыже: IT-инфраструктурым организацийым вуйлатыше-влаклан уэмден колташ полшымаш. IT манмыжак информационный технологийым ончыкта. Тудо вычислительный техника полшымо дене технологийым виктарыше да данный-влакым обрабатыватлыше тӱрлӧ сомыл ден дисциплина гыч шога. Компьютерыште информацийым аралаш, уэмдаш, радамлаш, тӧрлаш, саемдаш, тудым тӱрлӧ верыш колташ да посна вер гыч налаш лиеш. Тиде да тыгак программылан мо кӱлешым ситарымаш паша дене IT кылдалтын. Ты йӧным Интернетысе сайт дене кумданрак палдараш кучылтыт.
Шукыж годым «ме чыла палена» манын шонена. Но молан вара 99 процент компанийлаште кылым ыштыме, информацийым виктарыме да аралыме, у, шергакан, но кӱлдымӧ оборудованийым налме шотышто нелылык лектеш. МОСИ-н да ончыкылыкым раш ужын моштышо моло предприятий ден организацийын вашмутышт икте: компанийлаште IT-специалист-влак огыт сите. Тыге палемдыме институт CISKO американ компаний дене пырля Йошкар-Олаште тыгай пашаеҥ-влакым ямдылыше тӱнямбал рӱдерым почын.
МОСИ пелен «IT-Essentials» курсым Йошкар-Оласе техникум, училище да школласе туныктышо-влак (30 еҥ) пытареныт. Нунылан сертификатым лач конференций годым кучыктеныт.
Кызытсе саманыште кеч-могай предприятийынат лектышыже тӱрлӧ проект пашам кӱлеш семын виктарыме гыч шога. Тудо у йӧн дене пайдаланаш, тунемаш да туныкташ тарата.
Эше иктым палемдыме шуэш: пагалыме самырык йолташна-влак, школыштак да варат, йӧн лийме семын, англичан йылмым тунемаш ида ӧркане. Марий – тиде шочмо, лишыл да йӧратыме йылмына гын, англичан тӱнямбалнат кумдан шарлен, тӱрлӧ кылым ыштымаште кучылталтеш, ик эн у технологий дене пайдаланыме да тиде сомыллан тунемме годымак кӱлешан.
Эльвира Куклина.
комментировать (0) |
Эн тӱҥ → Вашла эҥертен илыман
Ты арнян кугарнязе-влакын йодмышт почеш редакцийышкына МарГУ-н финн-угор сылнымут да фольклор кафедрыжым вуйлатыше, филологий наука кандидат, доцент Силантий Сабитов (снимкыште) толын ыле. Тудо мыланна «Кугарня» газетын йылме ойыртемже, сӧрастарыме пашаж нерген шке шонымашыжым каласкалыш да журналист-шамычлан ой-каҥашым пуыш.
«Куанем: чылан гаяк мемнан (МарГУ-н) выпускникше улыда, сандене тендан дене пырля каҥашаш куштылгырак, - тӱҥале рончаш шке шомак мундыражым Силантий Сатеевич. – Шкеже журналистика факультетыште тунемше студент-влаклан «Стилистика» предметым туныктем, сандене занятийлаште тендан йоҥылышдамат примереш кондаш перна». А вара икмыняр мутсавыртыш марий йылмыште тыге келыштаралтшаш огыл манын умылтарыш.
Тыгак ешарыш: «Фото-шамыч шотышто каласен кертам, вет шкеат изишак ыштылаш тӧченам. Сандене снимкыда-шамычым шекланем да оҥайрак фотом кычалаш темлем».
Вашлиймаш мучаште пелештыме шомакше ты аланыште тыршыше кажне еҥлан каласымыла шоктыш: «Умбакыжым икте-весылан полшен пашам ышташ тӱҥалына - ме лудшо семын, те журналист семын. Вет газетым калык коклаш шараш содержаният, йылмат келшыше лийшаш улыт».
Эльвира Терентьева.
Авторын фотожо.
комментировать (0) |
Рвезылык → Чолга кадет-влак
Медведево посёлкысо Ленин урем, 14-ше №-ан пӧртыштӧ Автодорожный техникум верланен. Тудо 19-ше №-ан профучилище пелен 1977 ийыште почылтын. Илышыште ятыр вашталтыш лийын. Тыште 2006 ийыште профобразований системысе икымше кадет корпусым почыныт. Тачылан техникумышто 392 рвезе тунемеш. Автодорожный техникум тӱҥалтыш да кыдалаш образований-влак программа дене шинчымашым пуа. Тений 36 рвезе кидыш «Техник» специальностян дипломым куча. Тунемше-влак «В», «С» категориян водитель, тыгак бульдозерист, тракторист, экскаваторщик праван лийын. Автодорожный техникум кумда профилян специалист-влакым ямдыла. Мутлан, чоҥымо машина да корно машинист специальность дене тракторист, бульдозерист, машинист лийыт, тылеч посна «В» ден «С» категориян правам налыт.
Кадет-влак практикым «Марийскавтодор» ГУ, «Транссельхозтехника» ОАО-што, «Управление механизации строительства» ОАО-што да моло предприятийыштат эртат. «Кадет корпусым почмаш - у саман дене тӧр ошкылмаш. Тысе кажне тунемше – кадет. Тышке логалмек, вигак военный шӱлышым шижат: рвезе-влак икгай форман улыт, постышто шогат, тунемме верын правилжым кучат, дисциплина пеҥгыде. Профобразований системысе моло училище кокла гыч мемнан тунемше-влак гына военный парадыште участвоватлат. Ме ончыкылык чын пӧръеҥым куштена», - палемдыш училищын тунемме да воспитаний паша шотышто директорын алмаштышыже Олег Анатольевич Пахмутов.
Училищын чапле спорт да актовый залже-влак, библиотека, тӱшкагудо улыт. Тыште республикынан кажне район да пошкудо республикысе олала гыч тунемаш толшо рвезе-влакым яра туныктат, пукшат да тӱшкагудышто илаш верым пуат. Кадет-влак каненат моштат: театрыш, кинотеатрыш, тоштерыш лектыт, эн чолга классым экскурсий дене вес олалашке намиен кондат.
Тиде тунемме верын туныктышо коллектившат икоян. Эрласе кечыш ӱшанлын ошкылшо кадет-влакым лач Автодорожный техникумышто ямдылат!
Татьяна Иванова.
Фотом училищын архивше гыч налме.
комментировать (0) |
Кузе илет, ялем? → Шошо ага шокшым кергалта
Морко районысо администрацийын «Ял озанлык да пӱртӱс поянлыкым кучылтмо шотышто пӧлкам вуйлатыше Ю.Г.Григорьев (снимкыште) дене мланде паша нерген мутнам вашталтышна. Шошо ага лишемеш, сомыл ятырак лектеш. Таче озанлык-влак пасушко лекташ ямде улыт мо?
- Икияш шурным 3 тӱжемат 605, кормалык культурым 1545 гектарыш ӱдышаш улына. Пареҥгым чылаже 210 гектарыш шындаш палемдыме. Чумыр 14 озанлык кокла гыч «Передовик» пареҥгым
40 гектар кумдыкыш вераҥда гын, «Семисола» ден «Нива» кажныже
10 гектар гыч шындат. Моло колхоз «кокымшо киндым» огеш кушто.
Ӱдышаш пырче, нӧшмӧ ситышын: 1550 тонн уло. ӧрдыж гыч элитный сортым конден огына керт, садлан озанлык-влак икте-весе дене я пареҥге урлыкым, я пырчым але нӧшмым вашталтылыт. Техникым тӱҥ шотышто шке вий денак олмыктена. Марий Эл Правительство 10% скидка дене дизтопливым да бензиным пуэн. Мыланна 167 тонн солярка ден 97 тонн бензин кӱлыт, кызыт нуным шупшыктымо сомылым виктарена.
Тӱкан шолдыра вольыкым мыняр улшыжым арален кодаш кӱлеш. Тӱҥ специалист-влак огыт сите, кеч кажне ийын район гыч вузлашке тунемаш колтена. Самырык-влакым кумылаҥдаш манын, нунылан эн ондак илыме верым пуыман да сай пашадарым тӱлыман. Мланде пелен паша нигунам куштылго лийын огыл, туге гынат илыш ял озанлыкым арален кодаш йодеш. Шке ончен куштымо поянлык садак илен лекташ ӱшаным шочыкта. Мланде пашам шуктымаште пеҥгыде дисциплина, чоткыдылык, тыршымаш, вий кӱлыт. Шошо агам кӱчык жапыште сайын эртарен колташ манын, механизатор-влак дене кутырена, туныктена. Чылажымат каҥашен ыштена: тӱҥ специалист, вуйлатыше-влак дене уто-ситым тергена, экшыкым кораҥдаш вийым муына.
Морко райпон «Нива» ООО-жо пелен 15 апрельыште ял озанлык вуйлатыше да тӱҥ специалист-влак чумыргеныт, семинар-совещанийым эртареныт, шошо ага нерген келгын каҥашеныт. Светлана Яндершевна Абросимован вуйлатыме «Нива» ООО-што курал-ӱдымӧ 2 937 гектар мланде уло, тышеч 1660 гектарыш пырчым ӱдат. Озанлык пашам 113 еҥ виктара. Техникым уэмдат, кок ий ончыч кок комбайным, кок тракторым да кок сеялкым инвестиций кредит дене налыныт. Имне денат пашам ыштат, фермысе сомылым тудын дене куштылемдат. Идымыште шурно ятыр уло, тудым налаш шонышылан ужаленат кертыт. Самырык-влакат пашаш ушнат, верысе озанлыкым тӱзатат.
Татьяна Иванова.
И.Речкинын да авторын фотошт.
комментировать (0) |
Ме марий улына → Шочмо калыкна верч чонжо дене йӱла
Чумбылат, Чоткар, Акпатыр, Акпарс, Онар, Болтуш... Вий-куатым, пеҥгыдылыкым ончыктышо тыгай марий лӱм-влакым умбакыжат шуяш лиеш. Кажне пагытын шке талешкыже уло. Кӧ марий калык верч чонжо дене йӱла, кӧ тудын верч уло вийжым, моштымашыжым пуаш ямде, кӧ тудын йӱлажым арален, умбакыже шуйдарен шога, тӱвыражым вияҥдаш уло мастарлыкшым пышта – лач нуно Талешке улыт. Юмылан тау, марий-влак коклаште тыгайже шукын погынена. Нунын кокла гыч иктыже - Марий Элын сулло журналистше, Россий писатель ушем член Александр Петров.
Фермыште дояркылан тыршыше марий ӱдырамаш ик шыже кечын пошкудо ялысе эмлыме верыш азам кудалташ каяш лектын. Тыгодым Шернурышто пашам ыштыше пелашыже (ты кечын толшаш огыл улмаш, но сӧснам шӱшкылаш манын, суртышкыжо вашкен) тудым ужын шуктен да, уремын вес мучашыж гыч «Тол, тол» маншыла, кидше дене рӱзалын, шкеж деке кычкыралын. «Куш тыге кает?» - йодын пӧръеҥ. Ӱдырамаш кушко да могай паша дене тарванымыжым марийжылан ойлен пуэн. Тудо ватыжым нигуш колтен огыл, да тыге 1967 ий мотор кеҥеж кечын Кужеҥер районысо Мари-Олмаште (Кожласолаште) изи Саша ош тӱняш шочын. А кызыт Александр Петров - Марий Элын сулло журналистше, Россий писатель ушем член.
комментировать (0) |