12-21 мартыште Канадысе Ванкувер олаште паралимпиец-влак коклаште олимпиада модмаш эрта. Тушто марий рвезат шке вийжым терген да кугу кӱкшытыш шуын. Пошкырт вел Мишкан районысо Монар ял гыч Кирилл Михайлов (1983 ий 2 апрельыште шочын) биатлонышто кум меҥгыш куржмаште да ече дене 20 меҥгым эртымаште шӧртньӧ медаль-влакым налын.

«Тиде сеҥымашым мый вич ияш Даниил ден кок ияш Корнил эргым-шамычлан да пелашемлан пӧлеклем. Олимпиадыш кайымем годым кугуракше «Ачай, шӧртньым кондо» манын каласыш, йодмыжым шуктенам», - ойла чемпион Кирилл Михайлов.

Курыкан, аркан Монар ялым Кирилл ден тудын йолташыже, Туринысе олимпиадын чемпионжо Ростислав Павловлан кӧра (Кирилл туштат  ече дене 20 меҥгыш куржмаште икымше лийын)  ынде тӱня мучко палат.

Монар воктене ече дене район кӱкшытан ятыр таҥасымаш эрта. Тыште тидлан моткоч сай йӧным ыштеныт да ыштат. Кириллат икымше класс гычак ече дене куржталаш тӱҥалын. Такшым тудын ешыжак спорт деке шӱман. Аваж ден ачаже спорт дене кылым кученыт. Валентин ден Володя изаже-шамыч, Валентина акаже Башкортостанын ече дене чемпионжо улыт. Кирилл ондак районын чапшым арален, вара - Пошкырт республикыным; Российысе ятыр таҥасымашын чемпионжо лийын. Ынде икмыняр ий элнан лӱмжым кӱшнӧ кучаш полша.

Кириллын тренерже – Монар школын туныктышыжо Валентин Байметов. Ечызылан кугу полышым тыгак школ директор Р.М.Ибаев пуа. «Йӱдым-кечывалым ончыде, Кириллын выступленийжым эреак эскерена. Уло ялге гына огыл, пӱтынь районге, республикыге. Сеҥымашлан моткоч куаненна. Чемпионна шкежат йыҥгыртыш, вес сеҥымашланат ямде улам мане, - каласыш телефон дене мутланыме годым Роман Ибакович да умбакыже мутшым шуйыш. - Туринысе олимпиада деч икмынярий ончыч Кирилл мотоцикл дене кудалшыжла аварийыш логале да йолжым сусыртыш. Тунам рвезым эмлышна да умбакыжат спорт корныжым шуяш полшышна. Аварийыш ок логал гын, таза-шамыч коклаштат тудо садак сеҥа ыле». Тидын шотышто нимынярат огына кокытелане да Кириллан ӱшанена.    

 К.Михайловын ешыже шочмо Монар ялыштыжак ила. Лада пелашыж дене кок эргым ончен куштат. Суртозам лишыл еҥже-шамыч пеш шуэн ужыт. Тудо - эре тренировкышто могай-гынат таҥасымашлан ямдылалтеш.

Паралимпиец-влакын олимпиадышкышт Российын 16 регионжо гыч 32 спортсмен ушнен. Нуно вич тӱрлӧ таҥасымашын кумытыштыжо вийыштым тергат: ече дене куржмаште, биатлонышто да курык гыч ече дене мунчалтымаште. А чылаже модмашыш 44 эл гыч 1300 спортсмен толын.

Снимкыште: Кирилл Лада пелашыж дене.

Ирина Ябердина.

Д.Речкинын фотожо.

Таче Унчо тӱвыра пӧртыштӧ кок у книган презентацийышт лиеш.

 «Унчо вел мут-сем поянлык» сборник Финляндийысе М.А.Кастрен ушемын полшымыж дене лектын. Ты сборникыш Морко районысо Унчо кундемыште шочын-кушшо сылнымутым да семым возышо коло наре  авторын пашаштым чумырымо.

Пошкырт

Кубок – Калтасасе-шамычын

10-11 мартыште Уфа оласе «Биатлон» спорткомплексыште рӱдоласе олимпийский резерв спортшколын таҥасымашыже эртаралтын.

Калтаса районын самырык биатлонистше-влак дене тӧр ӱчашен кертше иктат лийын огыл. Икымше кечын рвезе-влак лӱйкалыме кок рубеж дене 6 уштышыш куржыныт. Андрей Кугубаев эн виян лийын. Ӱдыр-влак коклаште призан чыла вер Калтаса спортсмен-влаклан логалын. Пьедесталыш Н.Давлетшина, В.Марданова да В.Тимаева шогалыныт.

Кокымшо кечысе стартыште Максим Кугубаев нылымше верым налын, А.Тимиряева да О.Иванова икымше да кокымшо лийыныт. Кугурак ийготан ӱдыр-влак коклаште Н.Давлетшина, В.Тимаева да В.Марданова адакат пьедесталын озаже лийыныт. Мут толмашеш, Андрей Кугубаев - биатлон дене Европын чемпионжо, Российын кокымшо чумыр командыжлан куржталше Сергей Кугубаевын шольыжо. Ты кечылаште Сергей биатлон дене Российын кубокшылан черетан этапыште кокымшо лийын.

Марий Турек

Раиса Петряева лӱмеш

Ты кундемыште чапланыше уста еҥ-шамычым жаплат.

Теве Савак велне калык мурызо Ида Крылова лӱмеш муро конкурс эрта. А тений Раиса Петряева лӱмеш конкурс эстафетым налеш.

Тудо 21 мартыште Марий Турек посёлкысо «Заря» каныме полатыште гӱжлаш тӱҥалеш. Марий калык муро фестиваль-конкурс мурызын 55 ияш лӱмгечыжлан пӧлеклалтын. Тудым  «Ший оҥгыр» манын лӱмдымӧ. Тышке посна мурышат, фольклор ансамблят, икманаш, марий калыкын каласен-шуйдарен шергылтарыме сылнысемжым йӧратыше-влак ушнат.

Кодшо изарнян Т.И.Александрова лӱмеш Йошкар-Оласе 11-ше №-ан лицейыште республикысе туныктышо ден воспитатель-влакын научно-практический конференцийышт эртен.

«Марий образований институт туныктышо, воспитатель-влакын шинчымашыштым, профессионал мастарлыкыштым нӧлтымӧ дене пырля тӱрлӧ семинарым, конференцийым эртара, педагог-влакын паша опытыштым шымла, иктешла да шара, - ойлен институтын ректоржо Н.М.Кузнецова (снимкыште). – Тыгак туныктымо тӧнежласе у технологийым эксперимент дене терга да наукын, техникын сеҥымашышт дене пайдаланаш, икшывым ончен куштымо пашашке шыҥдараш йӧным ышта».

Пленарный заседаний деч вара погынышо-влак вич - школ у стандартым пуртымо жапыште, шинчымашым нӧлтымӧ пашан радамжым уэмдымаш, кызытсе туныктымо пашам вуйлатымаш, школ – тазалык алан, талантан икшыве-влакым кычал мумо, вияҥдыме да нунылан полышым пуымо у йӧн-влак - секцийыште пашам ыштеныт.

Ме самырык-влаклан лектын шогышо газет улына, садлан илышышт, нунын дене кылдалтше йодыш – эреак шинчаончылнына. Тыгак самырык-влак дене пашам ыштыше пӧлка-шамыч денат келшен илаш, сомылым иквереш виктараш тыршена. Ты амал денак редакцийышкына Йошкар-Олаште самырык-влак дене пашам ыштыше пӧлкан  вуйлатышыже Владимир Николаев (снимкыште) толын ыле.

Тиде шошым Йошкар-Ола администрацийыште вашталтыш лийшаш, да ты пӧлка оласе образований управленийышке пурышаш. Паша изишак весемшаш, но шукылан огыл. А ончылан шындыме задача тугаяк кодеш: самырык-влаклан чыла шотыштат гражданин семын кушкаш, илышыште шке верым муаш, профессийым ойыраш полшаш, нуным патриот шӱлышеш кушташ, илышыште вашлиялтше нелылыклан ямдылен шогаш. Тидланже тӱрлӧ сынан мероприятий эрта.

Пытартыш ийлаште социальный проект конкурс кугу верым налеш. Кажне ийын самырык-влак я у проектым темлат, я тоштыжымак умбакыже шуят. А шонымашышт нунын моткоч шуко, тачысе илышын тӱрлӧ шӧрынжым авалта. Комиссий проектым кӱлешанлан шотла гын, тудын озажлан окса ойыралтеш, да вара самырык-влак ты шийвундым проектыштым илышыш шыҥдараш кучылтыт. Ик проектлан ола бюджет гыч 75 тӱжем наре теҥге ойыралтшаш. Тыгодым палыман: акын 15 процентшым проектым темлыше организаций шке мушаш. Мутлан, волонтёр пашам виктараш, транспортлан да тулеч молат. Адакшым проектысе шонымаш организатор-шамычлан веле огыл, тыгак республикысе илыше калыкланат кугу пайдам кондышаш. Мо оҥайже: ты мероприятийыш проектым возен моштыдымо еҥат ушнен кертеш, тӱҥжӧ – тудын оҥай шонымашыже лийже, а ты пӧлкан специалистше-влак кертмышт семын полшаш тӱҥалыт. Теве ӱмаште тыгай социальный проект кышкарыштак «Самырык-влакым патриот шӱлышеш куштымаш» номинацийыште И.Палантай лӱмеш тӱвыра ден сымыктыш колледжын «П.С.Тойдемарын марий фронтовой бригадыже»  проектше сеҥен. Тыгодым оласе кыдалаш ден кӱшыл шинчымашым пуышо тӧнежлаште ятыр лекций-концерт лийын. 

Тунем, пашам ыште, но тыгодым ешымат жапыштыже да пеҥгыдым, чоным куандарышым чумыраш ит мондо. Вет чынже дене кеч-могай сомылымат, тӱрыс радамлен, иктешлен да кӱлешлыкшым шижын, илышыш шыҥдарыман. Икманаш, шым гана висыман да ик гана пӱчман. Вашкыше айдеме эрласе кечымат йоҥылыш сӱретла да шкеж дечак жапшым шолыштеш.

Психологий наука кандидат Светлана Пеунован палемдымыж почеш, пачер, машина, окса да моло поянлык, тыгак шке нерген утларак шонымылан кӧра кугу йӧратымаш деч кораҥше айдемылан пӱрымаш шӱм-чон ласкалык дене пойдаралтше шижмашым тетла ик ганат ок пӧлекле. А шӱмбелже дене пырля лияш манын, чыла ыштыше, но садак йӧратыме еҥжын умылыдымашыж дене тӱкнышӧ айдеме илышыште эше моткоч пиалан лиеш.

Чыла тиде сомылым ӱмыр мучко угыч да угыч шуктен шогыман. Айдеме шкенжым ик эн сайлан, ушанлан шотла гын, тудо моло еҥым нигунамат поктен огеш шу, ик верыштак тошкешташ тӱҥалеш. Сандене илыш дене тӧр ошкылнет гын, тунем, пашам ыште да адак тунем, пашам ыште... «Тыге чынже денак лым лийде тыршыман», - палемда Регион-влак кокласе открытый социальный институтын ректоржо Михаил Швецов (снимкыште). Тудо шкеже 1979 ий 1 мартыште Йошкар-Олаште шочын, 28-ше да 11-ше №-ан школлаште, МОСУ пеленсе гуманитарий лицейыште тунемын, кӱшыл шинчымашым МОСУ-штак менеджмент специальность дене налын, МарГТУ-штат, Английысе университетыштат шуаралтын, ӱмаште педагогика наукын докторжо лийын. Тудым эше Марий Элысе Кугыжаныш Погыныш депутатлан сайленыт.

Михаил - кундемыштына кумдан палыме Галина Николаевна ден Николай Михайлович Швецовмытын эргышт. Ача-аваже коктынат шанче да шинчымаш аланыште шкеныштым муыныт. Тыгай еҥ-влакын икшывышт лияш куштылго мо? «Нимомат нигӧланат ӱшандарыме огеш кӱл. Кажне айдемын - шкенжын чурийвылышыже, койыш-шоктышыжо. Чыла тидым ончыктен, арален да сылнештарен моштыман. Тыгак чын лияш пайдале», - чолга пӧръеҥ йодышлан тыгерак вашештыш. А сеҥымашке шуаш манын, тачысе шуко да тӱрлӧ увер кокла гыч эн тӱҥжым ойырыман, тудын дене кӱлеш семын пайдаланыман да айдеме сыным, шӱм-чон моторлыкым арален кодыман. Тыгодым йырым-йырет ӱшанле командым чумырыман. Теве Михаил Швецов семын, эреак шуаралтман да паша коллективланат тунемаш йӧным ыштыман. Илышысе ятыр сомыл гыч 20 процентшым шкеак радамлен шуктыман – тиде 80 проценташ лектышым пуа, а молыжым весылан ӱшанен виктарыман.

Эльвира Куклина.