Эн тӱҥ → "Воштылаш, товатат, сулык огыл!"
1 апрельыште 18 шаг. 30 мин.
Сеҥымашын ХХХ идалыкше лӱмеш тӱвыра полатыште
«Кугарня» газет редакций тений 16-шо гана
«Воштылаш, товатат, сулык огыл!»
мыскара конкурсым эртара.
Тушто Морко, Медведево, Звенигово, Советский, У Торъял, Волжский, Курык марий районла да Йошкар-Ола гыч эн оҥай мыскараче-влак мастарлыкыштым ончыктат.
Эх, воштылына вет!
Сеҥыше-влакым чапле деч чапле пӧлек-влак вучат.
Билет ДК-н кассыштыже да
«Кугарня» газет редакцийыште ужалалтеш.
Чыла йодышым 45-11-88, 45-11-28, 45-43-72
№-ан телефон-влак дене рашемдыман.
комментировать (0) |
Эн тӱҥ → Покто веле, корно сай!
Ӱдырамаш нигунамат вийдыме лийын огыл. Тудо кеч-могай профессийыштат шкенжым терген да изи огыл кӱкшытыш шуын. Врач, шымлызе, туныктышо, космонавт, тракторист, доярка... Тылеч посна ӱшанле пелаш, икшывыж верч коляныше ава, поро шешке, шыма ака але шӱжар...
Таче машинам виктарыше чолга ӱдырамашлан тыгай йодыш-влакым пуышна:
1. Машинада могай маркан да могай тӱсан?
2. Водитель стажда мыняр ий? Неле ыле мо тунемаш?
3. Могай амал дене машина дене кудалышташ тӱҥалында? Тиде пӧръеҥ сомыл манын огыда шоно?
4. Машинам шке мушкыда але мойкыш пуэда?
5. Машинаште кудалме годым мом ыштеда, муреда, семым колыштыда але…
Пайремда дене тендам, пагалымына-влак! Тек кажне кече куаным гына конда. Пиалан, таза, кужу ӱмыран лийза!
8 Март пайрем дене!
комментировать (0) |
Эн тӱҥ → Кугешнена да порын шарнена
19 мартыште марий писатель Валентин Борисович Исенековлан 75 ий темеш. Тудо Удмурт кундемысе Карагӧл районысо Шопкер ялеш шочын. Кыдалаш шинчымашым Татар кундемысе Буймо шымияш школышто налын. Вара Йошкар-Оласе культпросвет школышто, Н.К.Крупская лӱмеш Марий пединститутышто тунемын. Паша корныжым 1952 ийыште Юл эҥерыште шолым волтымаште тӱҥалын. Вара шочмо ялыштыже клуб вуйлатышылан тыршен. Йошкар-Оласе ик заводышто пашам ыштен, Провой кундемысе «Передовик» райгазетын литсотрудникшылан шоген. 1967 ийыште «Ямде лий!» газет редакцийыш толын. Арня еда йоча-влаклан лектын шогышо ты газетыште ӱмыржӧ мучко пашам ыштен.
Почеламутым 1952 ий гыч возаш тӱҥалын. Икымше сылнымут саскаже-влак «Рвезе йӱк» книгаште савыкталтыныт. 50-ше ийлаштак «Ончыко» журналыште тудын «Вӱд ӱмбалне» да «Капар тукым» повестьше-влак лектыныт. «Ямбердинын дневникше» повестьше 1977 ийыште Йошкар-Олаште посна книга дене савыкталтын.
В.Исенековым шукынжо йоча писатель семын палат. Вет тудын пашаже икшыве-влакын илышышт дене кылдалтше лийын. Редакцийыште серыш пӧлкам вуйлатыше семын чӱчкыдын школлашке пионер организаций-влакын пашаштым ончалаш лектеден. Тыгак шымлымаш пашамат шуктен. Марий АССР-ын калык писательже Никандр Лекайнын усталык биографийжым радамлен. Кугу Отечественный сарыште лийше марий писатель-влак нерген «Арслан тукым» сылнымутан очерк-портрет сборникым ямдылен.
В.Исенековын землякше Р.И.Токмурзин писатель нерген сылнын сӧрастарыме кок кугу фотоальбомым чумырен. Нуным автор Карагӧлысӧ краевед тоштерыш аралаш пуэн. В.Исенековын тӱрлӧ фотоснимкыжым, документшым Токмурзин писательын пелашыж деч йодын. Тудын дечак налме книгаже-влакым Роберт Ильич марий-влак тӱшкан илыме Буймо, Кӧлегеш, Пелемеш, Байтуганово, Ныргындыш, Пыргындыш ялласе школыш пуэн. Тыгак Карагӧл селасе краевед тоштерыш Р.И.Токмурзин ик ий ончыч В.Исенековын «Мемнан Мики», «Вӱд ӱмбалне», «А гыч Я марте», «Рвезе йӱк», «Ямбердинын дневникше» книга-влакым пуэн.
Роберт Токмурзин шкежат Валентин Исенеков дене Йошкар-Олаштат да шочмо-кундемыштыжат ик гана веле огыл ужын кутырен. Тудо писательым шуко палыше, пашам йӧратыше, поро кумылан да кеч-кунамат нелылыкыш логалше еҥлан полшаш ямде койыш-шоктышан айдеме семын шарналт кодын манын, мемнан редакцийыш колтымо ик серышыштыже возен. Нуно пытартыш гана Йошкар-Олаште Марий паркыште «Ныргындыш сем» фольклор коллективын концертшым ончыктымо годым ужыныт. Тунам Валентин Борисович шочмо-кушмо кундемже гыч толшо ансамбльын мастарлыкшылан моткоч куанен, мокталтен ойлен, ты фольклор коллективын Шарнымаш книгашкыже йошкар ручка дене сай, шӱм гыч лекше шокшо мут-влакым возен. Ты серымаш пытартыш лийын.
Валентин Исенеков 1988 ийыште илыш дене чеверласен.
Ныргындыш гыч колтымо Р.И.Токмурзинын серышыж негызеш А.Таныгина марлаҥден серен.
комментировать (0) |
Эн тӱҥ → А шӱшпык тугак йымыжан муралта
Марий калыкнан шӱм-чонжо эреак муро дене пойдаралтын. Тудо поро йолташ гай илыш-корным ончыко виктараш полшен. Муро гоч айдеме чыла шонымашыжым почеш, еҥым аклымыжым ончыкта. Ожнысек сылне сем кумылым тӱзатен, а теве ӱдырамашын лывырге шижмашыжым шулдыраныш савырен кертын. Палыме мурызо радамыш Нина Казашовам пурташ чыла амал уло. Яндар да виян йӱкшӧ чодырам помыжалта, памаш вӱдым модыкта да шӱм-чонышто куан тулым ылыжта.
Медведево районысо Азаново селан ӱдыржӧ изинек шке семынже мурен кушкын. Аваже коклан вурсенат колтен: «Уремыш лек да шерет теммеш мурен пуро». А ӱдыр тидлан нимынярат сырен огыл, утыр веле мастарлыкшым шуарен. Кыдалаш школым тунем лекме деч вара И.С.Палантай лӱмеш музучилищыш толын, чыла экзаменым куштылгын эртен, шинчымашым налмеке, 1992 ийыште А.Искандаров лӱмеш Кугыжаныш капеллыш толын да тачат тушто тырша. Классика сынан ден хорлан келыштарыме муро-влакым йоҥгалтара, тыгак эстрада аланыштат шке усталыкшым ончыкта, калыклан ныжыл семан муро-влакым пӧлекла.
А пашам ышташыже тудо чулым, кум вере тырша. Окса ситыдымат тидлан тарата, вет тымарсек тӱвыра аланыште чын оксам ыштен налше еҥ нигунам поен огыл. Нина тыгак ынде кумшо ий Вознесенский черкыште мура. «Палыдыме паша тӱҥалтышыште нелын чучеш. Тушто альт йӱк лийын огылат, мыйым ӱжыныт. Юмын мутым вес йылме дене возымо, умылаш йӧсӧ, а кунам тунем шуат, чонышто куатым шижат. Икана крестный ходышто кайыме годым Олег Герасимовым ужым. Вара мылам: «Нина, молодец улат, колынам мурыметым» манын каласен», - ойла марий эстрадын шӱдыржӧ.
комментировать (0) |
Эн тӱҥ → Сочисе олимпиадын судьяже-шамыч коклаште марий еҥ уло
2014 ийыште Сочиште телымсе олимпиада лиеш. Тушто ече дене куржшо-влакым марий еҥ, Анатолий Изиляев, аклаш тӱҥалеш.
А.А.Изиляев Пошкырт вел Мишкан районысо Ардаш ял гыч. Кызыт Омскысо кугыжаныш аграрный университетыште физвоспитаний кафедрын доцентше, ече дене СССР-ын спорт мастерже. Тудо 1992 ийыште ты вузымак тунем пытарен, кызыт ятыр вере судья семын выступатла.
Кодшо шыжым тудым Москош судья-влакын Россий кӱкшытан семинарышкышт ӱжыныт да Сочисе олимпиадын судья коллегийжын членжылан палемденыт. Тиддеч ончыч А.Изиляевлан тестированийым эрташ кӱлын.
комментировать (0) |
Рвезылык → Ик сериалыште – кундемна гыч кок рвезе
Февральыште «НТВ» канал дене ончыкталтше 32 сериян «Медвежий угол» фильмын пытартыш серийыштыже сӱан сцена ыле. Тунам оръеҥ ден качымарий да уна-влак кафеш пурат веле – нуным баян дене шоктышо рвезе ден руш мурым мурышо ӱдыр-шамыч вашлийыт. Ончем: баянистше палыме. Тиде самырык марий мурызо да уста баянист Василий Якимов улмаш!
«Медвежий угол» сериалын (ондак тудым «Пушнина» маннешт улмаш) режиссёржо – Вячеслав Судов. Тыште тайгасе ик посёлкысо илыш ончыкталтеш. Пытартышлан ялысе кевытче Люся Филаретлан марлан кая. Сӱаным сӧрастараш «Млада» ансамбльым ӱжыныт. Нунын дене пырля Василий Якимов моткоч устан баян дене шокта.
Тышке тудым йолташыже-влак кӱштеныт. Кок ий ончыч Вася Францийыште лийын. Тушто баян дене шоктен да тидым кӱлеш еҥ-влак акленыт, сериалыш ӱжыныт. Сӱаным войзымо сценкым 12 шагат наре сниматленыт.
Тыштак кум серий почела кум браконьерым ончыктат. Тушеч иктыжым (кугу упшым упшал коштшыжым) адак гынат марий рвезе, Шернур вел Казанский селан шочшыжо Валерий Парсаев модо.
Валерий Светлана Строганова, Артем Асмаев, Алина Егошина дене пырля 1998 ийыште М.С.Щепкин лӱмеш кӱшыл театральный училищым тунем лектын. Ик ий наре М.Шкетан лӱмеш марий драмтеатрыште тыршен, но вара уэш Москош пӧртылын да кызыт тушто «Шалом» еврей театрыште пашам ышта. Фильмыште сниматлалташат кумылан. Ты театрын репертуарже моткоч поян да ойыртемалтше. Тыште драмбалетым, музыкальный комедийым, мюзиклым, йомакым да молымат модыт. Муро, мыскара, куштымаш, монолог гыч шогышо посна программа-влакым ямдылат. Йоча-шамычлан спорт элементан музыкальный йомакым ончыктат. Валерий Парсаевынат кажне гаяк спектакльыште рольжо уло.
комментировать (0) |
Шинчымаш кугорнышто → Туныктышо улмем дене моткоч кугешнем
Ӱдырамаш шкенжым кунам пиаланлан шотла? Тунам, кунам чын йӧратымашым шижын ила, марийжын аклыме пелашыже лиеш, ава кумыл чонжым вӱчка, а ойырен налме пашаже пайремыш вучымо гай ӱжеш. Марий кугыжаныш университетын туныктышыжо С.А.Малинина (снимкыште пелашыж дене) шкенжым «Пиаланак улам» манеш. Такшым тиде ӱдырамаш шкеж нерген пеш шуэн ойла. Ала пӱртӱсын шошо велыш тайнымыже, ала лишемше 8 Март пайремын шӱлышыжӧ кумылжым мый декем савыраш полшышт, Светлана Александровна чон почын кутыраш келшыш. Мутым тудлан пуэм.
Коча-кова дене кушшо ӱдыр кеҥеж жапыште моло йоча семынак совхоз пашаш кечым кодыде куржталынам. Лӱддымӧ, чолга лийынам, рвезе-влак дене сарла, шылын модынам. Но шукыж годым я пӧртешна, я кудывече покшелан, я куэреш икшыве-влакым погемат, лудаш-возаш туныктем ыле. Кужу юбкым але тувырым, кӱкшӧ таганан туфльым чиен, учитель койышым койынам. А школыш куанен коштынам. Тунеммаштат, спортыштат, школ пашаштат ончылно лийынам. Шоҥго коча-ковамым куандараш манын, лӱмнерем эре кӱшнӧ кучаш тыршенам.
комментировать (0) |
Эн тӱҥ → Порылык мушкындан лийшаш
Кузе илет, авай? Тыгай йодышым тачысе самырык-влак аваштлан чӱчкыдын пуат мо? Шылташ нимолан: шукышт ача-ава шулдыр йымач лектын каен, нунын улмышт нерген эсогыл мондат. Молан тыге? Кӧ титакан? Шочшыштым йолымбак шогалтыше ача-ава шкешт але саман, кугыжаныш система але вес амал? Лач нине йодышым «Саскавий» ӱдырамаш ушемын темлымыж дене кодшо вӱргечын Марий самырык театрыште драматург Валерий Григорьевын «Ава шӱм» пьесыж почеш шындыме тыгаяк лӱман спектакль деч вара тарватыме.
Пьесыште ава ден йоча кокласе кыл ончыкталтеш. Марий деч посна тулыкеш кодшо Ониса кок ӱдыржӧ моло икшыве семынак кушкышт, пиалан лийышт манын, шкенжым чаманыде, йӱдшӧ-кечыже тыршен. А шоҥгемме велеш чылт шкет шинчен кодын, колаш вочмекшат, пеленже пошкудо йолташ ватыже-влак гына улыт, ӱдыржӧ-шамыч авашт деке толаш огыт вашке. Кугуракше, Ирина, подылаш тӱҥалын, ик падыраш ӱдыржымат интернатыш пуэн. Онисан кокымшо ӱдыржын, Нинан, илышыштыже тӱҥ верым окса айла. Тудлан кӧра шочмо суртшымат ужален колтынеже, изин-кугун аважын колымыжым вуча...
комментировать (0) |
Культура → «Шуҥгалташ гын, эн кӱшыл пачаш гыч, семым возаш гын – опера ден ораторийым», -
Таче Э.А.Архипован (снимкыште) волгыдо пайремже: пел курымаш лӱмгечыжым вашлиеш. Шошо пагытын леве мардежан тӱҥалтыш кечыштыже шочшо мотор ӱдыр марий калыкшын сымыктышышкыже волгыдо чеверлыкым пуртен. Айдеме шӱм-чонын кугу, пиалан, орлыкан, ойган шижмашлажым почын пуышо кумшо марий оперым, «Алдиарым», возен. Тыгай чапле классика семым возаш мучашдыме ныжыл шижмашан, тугаяк кӱкшӧ шинчымашан да мастарлыкан лийман. Оперым возымо паша ӱдырамашын огыл, маныт, а ме уло йӱкын кугешнен кертына – марий ӱдырамаш кумда кӧргӧ вий-куатан, тудо кеч-могай сомылымат суаплын шукта.
Композитор ӱдырамашын илыш-корныжо пӱтынек марий семым возымашлан, икшыве-влакым сылнысем дек шӱмаҥдымашлан пӧлеклалтын. 1989 ий гыч Республикысе талантан икшыве-влаклан Национальный сымыктыш интернат-школышто туныкта. Пелашыже - Вячеслав Созонов - Э.Сапаев лӱмеш опера да балет театрын вӱдышӧ солистше. Ача-авам Григорий ден Яныш эргышт куандарат. Кугуракше Петрозаводск консерваторийыште тунемеш, тений композитор лийын пӧртылшаш, аваж гаяк классика семым возаш кумылан. А изиракше республикысе опера да балет театрын оркестрыштыже альт-скрипка дене шокта, группым чумырен, гитарым йӧратен шынден, мурым воза.
комментировать (0) |
Эн тӱҥ → Йыдал марийын йолчиемже мо?
Кызытсе жапыште марий калыкын национальный вургемжым шымлыме пашалаште йыдалым кажне кечын чийыме йолчиемлан шотлат. Тылеч посна икмыняр мурышо да куштышо коллектив тудым национальный вургемын элементше семын кучылтеш. Йыдал марий калыкын йолчиемже мо? Тидым рашемдаш мыланна Волжск олаште илыше, марий калыкын историйжым шкегыч шымлыше Крыммарий Азим полша.
Тиде йодышын чынжым пален налаш айста историйнам ончалына. Марий калык акрет годсек кожла воктене илен. Тугеже чодыра озанлыкыште ышташ лийме сомылым шуктен: янлык коваштым ньыктын, туддене иктаж-мом урген, эсогыл урын коваштыжым валюта семын кучылтын. Сандене коваште але шӱштӧ улмо годым акретле калыкланна пу йолчием кӱлын мо? Вашмут раш, шонем.
Марий калыкын коваште гыч ыштыме але шӱштӧ йолчиемже лийме нерген йылмыштына «кем» ден «ката» термин-влакын улмышт палдарат. А кушечын тугеже марийын йыдалже лектын? Марий калыкын Моско деке ушнымыж деч вара тӱрлӧ вуйлатыше, шуко инстанций гыч толын, калык деч чыла (пытартыш погыжымат) терыш оптен наҥгаен. А коваште гыч ыштыме вургемже, йолчиемже, моло ӱзгарже вес еҥын кидышкыже кусненыт. Тыгодым суртозалан мом ышташ кодын? Чынак, йолчиемым пу гыч келыштараш. Вет тудо иктыланат ок кӱл, поген огыт нал. Тыге мемнан кугезына-влакым йыдал дене шынден коденыт. Ты пагыт шукертак эртен. Но молан кызытат ме шкенам йорло семын ончыктена, палдарена? Вет марий калык нигунамат йорло лийын огыл.
комментировать (0) |