Рвезылык → Чевер ӱдыр, мотор каче ваш йӧратен илыза!
Марий эстрадын шӱдыржӧ, мурызо Роза Искакова 10 октябрьыште парняшкыже шӧртньӧ шергашым чийыш. Одо кундемын яндар йӱкан шӱшпыкшӧ шӱм пелашыжлан марий рвезым, Йошкар-Ола воктенсе ик посёлко гыч Игорь Ксенофонтовым, ойырен. Самырык мужырын сӱанже моткоч сылне да весела шӱлышан лийын, пайрем кас эстрада сем дене вӱдылалтын ыле. Тушко Роза мурызо йолташыже-влакым: Анатолий Зарецкихым, Эльвира Токташевам, Лариса Сидоркинам, Алевтина Степановам - ӱжын. Чылаштлан кумалтышым чиктен.
Мурызым саламлаш шочмо Одо вел, Грах районысо МарийВожай ялже гыч эн лишыл родыжо, йолташыже-влактолыныт ыле. Розан ачаже, Евгений Михайлович, поро тыланымаш деч вара мыскара кумылжым рудыш да тыге каласыш: «Мемнан йомын коштшо ӱдырна (Роза Марий Элысе И.С.Палантай лӱмеш тӱвыра ден сымыктыш колледжыште эстрада отделенийым тунем пытарымыж деч вара Йошкар-Олашак кодын – Авт.) кугезе коча-коважын мландышке толын лектын. Тугеже келшымаш кӱвар гоч вончаш ындемоло самырык-влакланат корно почылтеш». Ты шомак деч вара веҥыжлан «Удмуртия» манын возыман калпакым упшалтыш. Вара уста гармонист кидышкыже йӧратыме семӱзгаржым нале да шке велсе сылне марий такмак-влакым шуйдарыш, чылан «Кандырам» пуналтышт. Розан аважат, Алевтина Дмитриевна, моткоч тыматле кумылан ӱдырамаш. Арам огылӱдыржӧ тудлан пӧлеклалтше «Кузе илет, авай?» мурым концерт репертуарышкыжат пуртен. Роза Искакован школ годсо йолташ ӱдыржӧ-влакат, Варя Малкова ден Лена Иванова,ӧрыктарыше пӧлекым, пушкыдо коваште гыч ургымо кугу модыш маскам, кучыктышт. Нуно школым пытарымышт деч вара «Кумыньышт кокла гыч кӧ ондак марлан лектеш, тудлан пӧлек лиеш» манын ӱчашеныт улмаш.
Роза Искакован Снежана акаже, Миша шольыжо да Олеся шӱжарже улыт. Нуно чыланат ваш келшен илат. Теве Олесяже ынде Йошкар-Олашке куснен, тудо МарГТУ-н студенткыже.Фермер ешыште кушшо икшыве-влак пашалан кожмак да писе улыт, вет ялысе еҥынчолга да тунамак поро кумылжо вигак шинчалан перна.
Игорь Ксенофонтов Йошкар-Оласе газлан вуйын шогышо ик предприятийыште тырша, ешыште кугырак эрге. Эше Алёша шольыжо уло, тудо шукерте огыл армий гыч толын. Ачаже, Родион Владимирович, военный, ятыр гана Чечня мландыште порысшым шуктен, аваже, Татьяна Леонидовна -суртоза вате. Тудо Роза шешкыжым моткоч пагала. Кажне гана концертышке вашка да чонжо дене йывырта. Роза Искакова кызыт Республикысе Калык усталык да тӱвыра ден каныме пашан наука-методика рӱдерыште тырша, тыгак МарГУ-што заочно тунемеш. Жапым чылаланат ситара, молодец!
Очыни, шукын шекланенда, Роза Искакова шкенжым сценыште моткоч йытыран, ончаш толшо еҥым пагален куча. Туныктышыжо А.Т. Халитовын ойжым тудо тачат шарна: «Роза, сценышке тупет дене ит шогал, сай огыл. Калыкым шӱмет дене вашлий, тудлан порылыкетым пӧлекле».
Роза ден Игорь,еш илышыштыда умылымаш да волгыдо йӧратымаш гына озаланышт.
Татьяна Пчёлкина.
Д.Речкинын фотожо.
комментировать (0) |
Рвезылык → Шарналт кодшо тат
Тений кеҥежым Йошкар-Оласе медицина колледжын 18 еҥан стройотрядше Сочиш олимпийский объект-влакым чоҥымашке миен да пиалан татыш логалын. Студент-влак 13 августышто Россий Федерацийын президентше Дмитрий Медведев дене вашмутланымашыште лийыныт. Мария Порошина элнам вуйлатыше дене йыгыре шинчен (снимкыште), йодышымат пуэн. Нунын мутланымашыштым чыла рӱдӧ телеканал ончыктен. Тылеч вара стройотрядын студентше-влак кумдан палымыш савырненыт. Республикнан медколледжше нергенат шуко сай шомак веле йоҥгалтеш.
комментировать (0) |
Культура → Андрей Эшпай куатле семже дене вӱдылале
Кодшо каныш кечылаште И.Палантай лӱмеш тӱвыра да сымыктыш колледжын академический музыка факультетыштыже мемнан землякнан, СССР-ын калык артистше, композитор Андрей Яковлевич Эшпайын авторский касше-влак эртеныт.
Ленинский да Кугыжаныш премий-влакын лауреатше Андрей Эшпай Москва гыч Йошкар-Олаш кодшо кугарнян Тӱвырам вияҥдыме да интеллектуал погым аралыме шотышто общенациональный фондым вуйлатыше С.Минаев дене пырля толын. Тудо кечынак журналист-влак дене пресс-конференций эртен. Тушто Марий Эл Правительство вуйлатышын алмаштышыже, Тӱвыра, печать да национальность паша шотышто министр М.Васютин лийын.
комментировать (0) |
Рвезылык → Телевӱдышӧ – Марий Эл гыч
«Россия» телеканалысе «Вести» программыште уверым лудшо Вера Тарасова Марий Эл гыч. Тудо марий профессор Николай Пенгитовын уныкаже.
Веран тукымыштыжо артист иктат уке гынат, ӱдыр, кыдалаш шинчымашым налмекше, вигак Москваш кудалын, С.А. Герасимов лӱмеш ВГИК-ын актёр факультетышкыже тунемаш пурен. «Модернъ» театрыште пашам ыштен. 1999 ий гыч «ТВЦ» телеканалыште «Деловая Москва» программым вӱден. 2004 ийыште Бизнес да политика институтышто журналист образованийым налын. Пытартыш ныл ийыште «Россия» телеканалыште тырша. 2005 ийыште «Доброе утро, Россия», 2008 гыч «Вести» программым вӱда.
Самырык ӱдырлан кугу олаште тыгай кӱкшытыш шуаш куштылго лийын огыл. Актрисылан тунеммыж годымак тӱрлӧ сомылым шукташыже верештын, вет стипендий дене гына илен лекташ неле. Тӱшкагудыштат, пачерымат айлен илен, а кызыт Вера Тарасован шкенжын пачерже уло. Паша деч вара толын, ласкан каналташ йӧнжӧ ситышынак. А телевӱдышын паша кечыже кок шагат йӱд гыч 10 шагат эр марте шуйна. Ик арня пашам ышта да ик арня кана. Сандене землячкынан яра жапше шуко, вет тудо ешан огыл, икшывыжат уке. Йочам ышташ але шуам, эше самырык улам манеш. Шошым да шыжым ночко, лавыран годым шокшо элыш канаш миен толеш, йолташыже-влак дене вашлиеш, тыгак ырес дене тӱрла. Ик пашаж дене поснак кугешна: метрат пеле кугытан картиным ыштен. Тудым кок ий тӱрлен да «Тыршымаш да паша» манын лӱмден. Шочмо кушмо мландыш идалыклан кок гана толын коштеш. Коклан аваже ӱдыржӧ деке Москваш унала мия. Ончыкшым Вера аважымат шке пеленже илаш наҥгаяш шона.
Вера Тарасован аваже кызыт МарГТУ-што туныкта, а ачаже «Кристалл» ОКТБ-ште инженерлан пашам ыштен, тудо кум ий ончыч ош тӱня дене чеверласен. Нуно Н.Крупская лӱмеш Марий кугыжаныш пединститутын физика ден математика факультетыште тунеммышт жапыште палыме лийыныт. Ачажын изаже, Евгений Тарасов, 1992-1997 ийлаште Марий Элын геологий министрже лийын, 2000-2001 ийлаште Пӱртӱс поянлык комитетын тӱҥ геологшылан тыршен. Веран кочаж ден коваже - РСФСР шанчын сулло деятельже Николай Тихонович Пенгитов ден историй наука доктор, профессор Вера Матвеевна Тарасова. Телевӱдышылан коважын лӱмжым пуэныт. Вет нине кок шанче еҥ илыме курымыштышт моткоч шуко шанче пашам сереныт. Иктыже марий йылмым шымлен гын, весыже историйым нергелен.
«Вера, а молан Те театр гыч каенда?» йодышлан телевӱдышӧ тыге вашта:
- Кок ий театрыште пашам ыштымек, ты сомыл мыйынлык огылым шижым. Тыгак ик мужедше тый «Уш дене актриса» лият манын ойлен ыле. Ты шомакым мый шуко жап воштыл коштым. Очыни, мужедше тележурналист пашам тыге маннеже улмаш. Телевиденийыште мый ынде лу ий тыршем. Тӱрлӧ жанрыште пашам ыштенам. Развлекательный, аналитический программа-влакымат ямдыламаште опытем уло, тыгак интервьюм налаш куанем.
Марий Элыште шочын-кушшо да кӱкшытыш шуаш вий-куат ден моштымашым ситарыше еҥ-влак нерген пален налмеке, кугешнымаш кумыл чоннам авалта. Теве могай талантан мемнан Марий кундемна!
комментировать (0) |
Эн тӱҥ → Ик сеҥымаш весылан кумылаҥда
Тиде шонымаш дене ила Светлана Егоровна Ананьева (снимкыште). А вет чынже денак кажне у сеҥымаш вес у пашам ворандараш кумылаҥда. Таче «Единый Россий» партийын марий пӧлкажын исполкомжым вуйлатышын икымше алмаштышыже, «Кадр резерв – элын профессионал командыже» проектын регионысо координаторжо жапше годым Йошкар-Оласе 2-шо №-ан школым тунем пытарен, Марий кугыжаныш университетын историй-филологий факультетыштыже шинчымашым нӧлтен. Вара республикынан рӱдолаштыже 16-шо №-ан школышто историйым туныктен. Россий президент пеленсе кугыжаныш службын академийыштыже курс-влакым эртен, аспирантурышто шуаралтын. «Кугыжаныш службышто вуйлатышын имиджшым чоҥымаш» тема дене диссертацийым арален да социологий наука кандидат лийын. «Имиджиологий» специальность денат сертификатше уло. С.Е.Ананьева Республикысе президентын администрацийыштыже ончыч кугыжаныш служба да кадр-влак управленийын консультантшылан пашам ыштен, информаций-аналитика пӧлкаште тыршен, Марий Элысе президентын пресс-секретарьже, президент администрацийысе информаций управленийым вуйлатышын алмаштышыже лийын. Тунамак Москосо открытый социальный университетын (кызыт академий) марий филиалыштыже кугыжаныш историй ден праван теорийже, менеджмент ден экономика кафедра-влакым вуйлатен, Юл кундемысе федерал округышто информаций лӱдыкшыдымылык тунемме-шымлыме рӱдерым вуйлатышын алмаштышыжлан ыштен.
комментировать (0) |
Эн тӱҥ → «Якубовичын чеснокшым кушташ тӱҥалам», - тыге мане «Юзо пасу» передачыште лийше Виталий Кудрявцев
Ынде ятыр ий кажне кугарнян Россий телевиденийын 1 каналже дене «Юзо пасу» передачым ончена. Юзо ӱстел коклаште шогышо еҥ-влаклан семынна полшаш тыршена, тургыжланена. А модшыжо Марий Эл гыч лиеш гын, тӱткышна утларак пӱсемеш. Теве 25 сентябрьысе передачыште кундемыштына палыме кидмастар, Медведево районысо Цибикнурышто илыше Виталий Кудрявцевым ужна. Тудын верч калык поснак ойгырыш. Южыжын кумылжат волыш, очыни.
Кӧ ончен огыл гын, ушештарена: В.Кудрявцевлан «Приз» сектор логале. Леонид Якубович ончычсо семынак торгаяш пиже, пӧлек олмеш 60 тӱжем теҥгемат пуаш лие. Но марий еҥым окса дене ондалет мо? Уке, Виталий пеҥгыдынак шогыш. «Оксам мый шкеат ыштен налын кертам, а «Юзо пасун» пӧлекше ӱмыреш шарнаш кодеш», - мане. Леонид Якубович шем яшлыкше гыч молым огыл, а чеснокым луктын кучыктыш.
Марий Элыш пӧртылмекше, В.Кудрявцев деч палыме еҥже-влак, кутырен келшыме гай, чылан ик йодышым пуэныт: «Чеснокет дене мом ыштышыч?» «Тудым йыраҥешем шындышым. Ик-кок ий гыч налаш шонышо-влаклан ужалаш тӱҥалам», - шыргыжале мыланнат. Коклаште тудым оксам налдымыжлан шылталышат лектыныт. «Яра толшо окса муренак кая, а теве пӧлек-чеснокым ончен-куштен, ужалаш тӱҥалам гын, тиде чын лиеш, - манеш. - Тыгакшат мый тиде шоушто утларак модын налынам. Россий телевиденийыште 1 минутшым миллион дене аклат, а мый эфирыште 5 минутым шогенам. Адакшым марий тӱсым ончыктенам да шке кидем дене тодмо арвер-влак дене уло Российым палдаренам», - шонымашыжым почеш Виталий Николаевич.
«Юзо пасу» передачыш кайыше-влаклан В.Кудрявцев кидпашаже-влакым ончычат пуэден колтен улмаш, но ны передачыште, ны тений августышто Москош мийымекыже, «Юзо пасун» тоштерыштыже нуным ужын огыл. Сандене тоштер гыч лекмыж годым тушто кийыше анкета бланкеш тидын нерген палемден да мучашыжлан шолдыра буква дене «обидно» манын возен коден. «Очыни, тидлан кӧрак мыйым передачыш сниматлалташ ӱжыныт», - ойла тудо. Тыге кидмастарна передачыш логалын, пеленже изирак ӱдыржымат налын. Лена мурым пеш сылнын йоҥгалтарыш. Россий телевиденийыш логалаш чылалан огеш пӱралт, тидыже В.Кудрявцевым куандара, но каласкалымыж годым Виталий Николаевичын кумыл волымыжат шижалте: «Пӧлеклан чеснок логалмылан кӧра огыл тыге ойлем, а передачым ямдылымаш чонышто неле кышам кодыш. Кум шагат сниматлалтме жапыште передачым ямдылыше-влак могырым шуко йоҥылыш лие, нунылан кӧра модшо еҥ южгунамже шкенжым кузе кучышашымат ок пале, да вӱдышат экраныште гына тыматлын коеш улмаш, а илышыште тудо йӧршеш вес тӱрлӧ айдеме».
Моско гыч толмеке, В.Н.Кудрявцев кидмастар сомылжылан утларак виян пижын. Шукертак шонен коштмо да йӱкынат ойлымо шонымашыжым илышыш шыҥдарен кертын: республикысе кидмастар-влакын «Пу вий» мер ушемыштым регистрироватлен. Вуйлатышыже шкежак. Молан тыге лӱмдымӧ манын йодмылан Виталий Николаевич вашештыш: «Ме, марий калык, чодыра коклаште илена. Кидмастар-шамыч шке сомылыштым пу гыч тӱҥалыныт, мый шкежат пу дене пашам ыштем. Тыгак пу вийым пуэн шога».
Тиде ушемыш пурышо кидмастарын статусшо лиеш. Тудлан бейджик форман удостоверений пуалтеш. Тудын дене кидмастар тӱрлӧ выставкыште, ярмиҥгаште ласкан участвоватлаш тӱҥал кертеш. Тыгай ушем айдемым творчески кушкаш ӱжеш, тудо шке кидпашажын чаткалыкшым нӧлташ тӱҥалеш. Адакшым финн-угор тӱняште шуко мероприятий эрталтеш, ушемын еҥжылан тушко лекташат йӧн пуалтеш. Виталий Николаевич шкеже ынде кок гана Российысе финн-угор ушем-влакын представительыштым туныктымо семинарыште лийын. Кумшыжо теве Финляндийыште 25-28 октябрьыште эрта, В.Кудрявцев кызыт тушко каен. Тиде ушемыш В.Н.Кудрявцев моло кидмастар-влакым ушнаш ӱжеш, «Тӱшкаште – вий, лекше йодыш-влакым пырля каҥашена», - манеш.
Анфиса Эманова.
комментировать (0) |
Эн тӱҥ → Савинысе йоча пӧртлан – 35 ий
Йошкар-Ола воктенсе Савино ялыште черле йоча-влакын интернат пӧртышт верланен. Таче тудо уш-акыл дене вараш кодшо да кап-кыл дене начарын вияҥше 233 икшывылан сурт-печыштым алмашта. Нунын кокла гыч 111 йоча – тулык. Кугу паша опытан врач, медшӱжар, туныктышо, воспитатель, психолог, логопед, дефектолог-влак, ӱдыр-рвезе-шамыч шкеныштым шке утларак ончен кертышт манын, ятыр тыршат. Кажныже умыла: могай неле да кӱлешан сомыл тудын вачымбакыже возын. Вет икшыве-влак кокла гыч южышт ошкылынат, эсогыл шинченат огыт мошто.
комментировать (0) |
Ме марий улына → «Кандырам» пунат – тугеже эрвел марий ила
Мо дене ойыртемалтеш эрвел марий моло деч? «Вургем дене», - вашештат иктышт. Весышт йӱла дене маныт. Но чыланат раш каласат: “Кандырам» пунен куштымашыж дене». Чынжымак «Кандыра» – тиде эрвел марийын визиткыже.
Тыгодымак кандыра – сурткӧргыштӧ кӱлешан ӱзгар. Туддеч посна ялысе калык иленжат ок керт. Вольыкым вӱраҥлен наҥгаяш, чодыраш пулан каяш, олымым тупеш пыштен кондаш, вургемым сакалаш – икманаш, туддеч посна огеш лий.
Кузе кандыра деч посна паша огеш вораҥ, тыгак эрвел марий-влакат «Кандырам» куштыде шке илышыштым огыт уж. Пайрем годым, сӱаныште, концерт деч вара... Тудо эрвел марий калыкын ончыко вӱден наҥгайыше шӱдыржӧ гаяк. «Кандырам» пунат - тугеже эрвел марий калык ила.
Кажне районышто (эсогыл посна ялыште) тудым вес семынрак куштат. Тӱрлӧ вере семжат тӱрлынрак йоҥга. Калтаса велне писынрак, Мишкан кундемыште шуйдаренрак... Мишкан районышто, мутлан, ӱдырамаш-влак огыт тывырдате, лывыла ийыт гын, Калтаса, Пӱрӧ велне нунат пӧръеҥ семынак тӧршталтен-тӧршталтен тывырдыкым ыштат.
А кушто тудым сайынрак да чоным пыштен куштат? Тидым пален налаш да ты куштымашым кугу кӱкшытыш нӧлталаш манын, Пошкырт кундем Янаул районысо Шӱдымарий ялын шочшыжо М.Шаймратов вес ий кугу фестиваль-конкурсым эртараш шона. Тидлан шке ялжым ойырен налын. Тушто ял мучасе курык тайылыште сценат, калыклан шинчын ончашыже теҥгыл-влакат ямде улыт. Нуным Шӱдымарий ялын 450 ияш лӱмгечыжым палемдаш кӱлмӧ годым ямдылыме.
комментировать (0) |
Ме марий улына → «Морко кундем» ансамбль - марий калыкын тӱвыра поянлыкше
Марий Элысе чыла мурышо-куштышо дафольклорансамбль коклаште ик эн ойыртемалтшыжлан «Морко кундем» шотлалтеш. Тудо марий тӱвыран поянлыкшым, яндар койышыжым чапландара, сандене тӱнямбал кӱкшытан кайык гай манаш лиеш. Морко районысо усталыкым веле огыл, уло финн-угор калыкын йӱлажым, родо республика-влак кокласекелшымашын кылжым почын пуа. Гастроль корно ятыр тӱжем меҥге гыч пуналтын. Морко районысо да республикысе кажне гаяк ялыште яндар гармонь, шӱвыр, тӱмыр сем почеш йоҥгалтарыме муро-влакым шотленат от пытаре. Кечыште южгунам кок-кум концерт дене лектыт, кажне кугу пайремыште Морко районын да Марий Элын визитный картычкыже гай улыт.
«Тений апрельыште Эстонийыш миенна, тушто ик арня иленна. Ик рӱдӧ районышто школлаште, клублаште концертым ончыктенна. Чылажат марий калык йӱла да пайремым кузе эртарен колтымо дене кылдалтын ыле. Мурымо да куштымо программа деч посна «Ӱярня» касым ончыктышна. Мо куандарыш, икшыве-влак моткоч шӱмаҥын, тӱткын кажне номерым ончышт да тыгодымак кажне сем почеш рӱж кушташ лектыч. Кастене выступатлыме годым кугыеҥ-влакат икте-кодде марий сем почеш тавалтеныт», - палемдыш «Морко кундем» ансамбльын да Морко тӱвыра да каныме рӱдерын вуйлатышыже, Марий Эл тӱвыран сулло пашаеҥже Ю.А.Осипов.
Лач тудо ансамбльым чумырымашке кугу тыршымашым пыштен. 2001 ийыште «Тыгай мотор кундемын шке чолга шӱдыржӧ, гармонь ансамбльже, лийшаш» манме кумыл чоным ылыжтен. Тыге кум гармонист: Морко посёлко гыч Юрий Осипов, Кокласола гыч Сергей Михайлов, Осипсола гыч Владимир Дмитриев - ансамбльым чумыреныт, чон йӱлен, семӱзгар дене шоктеныт, таче гын эн чолгашкыже савырненыт.Чылаже ансамбльыште 13 участник уло, шӱвыр, кӱсле, скрипка, тӱмыр, гармонь шке шотан оркестрым ушештарат. Мурызо-влак Алевтина Степанован, Лариса Эманован, Дина Павлован яндар оҥгыр гай йӱкыштым колыштын, вигак кушталтет. Теве тыгай тудо, «Морко кундем» ансамбль! Муралтен колта, чон илаш ӱжеш, марий улмо лӱмна дене кугешнаш тарата. Кажне концертше чапле: калык дене лыҥ темше зал, шотлен пытарыдыме кидсовыш, куан йӱк дене «Бис! Браво!» кычкырымаш - чылажат тудын усталык курыкшым мокта. Тыгай коллективым шинчасортала арален, чинче семын переген, нунын шуктымо сомылыштым аклен моштыман. Садлан И.С.Палантай лӱмеш Кугыжаныш премийлан темлыме «Морко кундем» ансамбльлан кугу сеҥымашым тыланена. Тыгай кӱкшӧ чап лӱмым нуно шукертак суленыт манын, ӱшанен каласен кертына.
Татьяна Пчёлкина.
Авторын фотожо.
Снимкыште: Л.Эманова, С.Михайлов, А.Степанова, Ю.Осипов, Д.Павлова, В.Дмитриев.
комментировать (0) |
Ме марий улына → Гӱжлен сӱан Пӧтъялыште
Сӱан – еш илыш радамыште эн сӧрал, шуко пагытлан шарнаш кодшо кугу пайрем. Кажне калык тудым шке семынже, ойыртемалтше йӱлам шуктен эртарен. Марий-влакынат сӱанышт весела муро-куштымаш деч посна, келге шонымашан шагал огыл йӱлам иквереш ушен. Ожныракше нуным шуктымым кугырак ийготан-влак тӱткын эскереныт, вет калыкнан ик тукым гыч весыш куснен толшо йӱлаже рвезе калыкын еш илышыжым уто тӧрсыр деч посна чоҥаш полшен, умбакыже поро илышлан кумылаҥден, родо-кылым пеҥгыдемден шогаш ӱжын. Сӱан годым ача-аван сугынь мутшат самырык мужырлан закон семын лийын.
Кызытсе жапыште, чаманен каласыман, шуко поро, кӱлешан йӱлаже сӱан радам гыч лектын возын, мондалтын, санденак, очыни, южыштын еш илышышт сӱан деч вара вашке шаланымашыш шуэш. Рвезе вате-марий, еш илышын нелылыкшым сеҥен, ончыко каяш огыт тырше, тыгак нуно коча-кованан кучылтмо йӱлашт деке огыт эҥерте.
комментировать (0) |